We openen onze eerste Bakudapa met de componist, dichter en schrijver Edi Supusepa. Dit interview kwam heel moeizaam tot stand. Er zijn twee redenen die hieraan ten grondslag lagen. Aanvankelijk zegt hij dat hij liever niet geinterviewd wil worden.Om met zijn eigen woorden te spreken, hij is niet publiciteitsgeil. Op de tweede plaats weet hij niet wanneer hij in Nederland verblijft.

_____________________________________________________

Bakudapa (Bkdp) = redactie Ullath.com

Gast (G.) = Edi Supusepa

Bkdp. voor dat ik begin met u te interviewen, wil even met even afspreken of ik u bung of oom moet noemen? Gezien ik van de derde generatie Molukkers in Nederland bent.

G. ik denk dat je in dit interview mij gewoon met oom moet aanspreken. Buiten dit interview, als we straks papeda gaan eten dan ben ik ook een oom voor jou. Ik ben namelijk van de tweede generatie Ambonezen.

Bkdp. waarom gebruikt u het woord Ambonezen in plaats van Molukkers?

G. wij Ambonezen in Nederland hebben tot nu toe een historische fout begaan. Rechts positioneel doen wij ons zelf onrecht en zeker niet op de laatste plaats de nog in leven zijnde Ambonese ex-KNIL militairen. Vanaf de oprichting van het KNIL leger in Indie waren wij Ambonezen. Als Ambonese ex-KNIL militairen werden wij gedeporteerd uit Indonesie en in Nederland in DUW kampen en in een concentratiekamp ondergebracht/opgevangen, voor een “tijdelijke” verblijf. In de midden zestiger jaren van het vorige eeuw, deed een regerings-commisie onder leiding van mevrouw drs. Verwey-Jonker een onderzoek naar het integratieproces van Ambonezen in Nederland. De jaren daarop volgend is alles in een stroomversnelling (acties Wassenaar, treinkapingen en Inspraakorgaan Molukkers) terecht gekomen. En de Nederlandse overheid met medewerking van de Ambonese “leiders” werd het nieuwe toverwoord Molukkers geintroduceerd. Kortweg gezegd als wij ons zelf beschouwen als Ambonezen en niet als Molukkers dan kunnen wij altijd een blijvend beroep doen op de plichten die de Nederlandse overheid heeft naar de Ambonese ex-KNIL militairen en hun gezinnen, dus ook kinderen en kleinkinderen!

Bkdp. wat is u huidige woonplaats?

G. zoals je misschien weet, verblijf ik het grootste gedeelte van het jaar zowel op Saparua maar ook nog in Culemborg.

Bkdp. kunt u mij vertellen over u achtergrond?

G. ik ben geboren (1950) op het Indonesische eiland Kalimantan (Borneo). Met wijlen mijn ouders en oudste broer en wijlen mijn zus werden wij gedeporteerd vanuit Indonesie naar Nederland. Mijn vader werd net als alle Ambonese ex-KNIL militairen oneervol ontslagen uit het koloniale leger. Als beroeps militair moet je gedemobiliseerd worden naar je (ei)land van herkomst. Nederland trad het internationale militaire recht/wetten met voeten.

Bkdp. in welke kamp(en) groeide u op?

G . Via doorgangskamp Amersfoort werden wij naar het oud concentratiekamp Lunetten in Vught gebracht. Daar woonden we tot en met 1956 en toen brak er brand uit in barak zes. Dat was de reden waarom de familie's van barak zes naar kamp Vossenbosch in Wierden verhuisden. In kamp Vossenbosch woonden wij tot 1966. Op de trouwdag van Beatrix met Claus verhuisden wij van kamp Vossenbosch naar de Ambonezen woonwijk in Culemborg.

Bkdp . welke herinneringen over het kampleven koestert u tot op de dag van vandaag?

G. de saamhorigheid en het zorgeloze leven in de kampen Vught en Vossenbosch. Kamp Vught heb ik niet echt bewust meegemaakt, bij vlagen kan ik me nog momenten herinneren. In Kamp Vossenbosch heb ik mijn jeugdjaren doorgebracht. Vooral het lagere school tijd en mijn pubertijd in het dorp Wierden. Wierden was een streng Christelijke dorp. Ik zat met wat later mijn beste vrienden zijn, Noes en Thijs op de School met de Bijbel, waar meester Pas het schoolhoofd was. De lagere school voetbaltoernooien en het stelen van appels na schooltijd. Het kaartspel met geld (ampat daong) in het kamp, of het nou in de bosjes van boer Botak, boer Kiekeboe of bij Tjo thuis was, die herinneringen blijf ik koesteren.

Vooral in de zomermaanden het (naakt)zwemmen als jongens onderling, in de vijver van Scholten (textiel baron van Twente) was geweldig. Daar leerde ik zwemmen.

Bkdp. u bent nu woonachtig zowel in Nederland als op Saparua en voor langere periode dan de gebruikelijke vakantie tijd voor de gemiddelde Ambonees, hoe doet u dat?

G. ik was als ambtenaar sinds negentien negentig in de invaliditeits pensioen (wao) terecht gekomen. Na drie hart operaties en kanker mocht ik niet meer werken. Op de tweede plaats ben ik de enigste binnen onze familie (zes broers en een zus) met een Indonesische nationaliteit.

Bkdp . eind zestiger en begin zeventiger jaren van de vorige eeuw was u naam een begrip onder de tweede generatie progressieve/linkse Ambonezen in Nederland. Waarom koos u toch voor een Indonesische nationaliteit?

G. op de eerste plaats ben ik teleurgesteld in de inkleuring/invulling van de politieke (lees RMS) strijd in Nederland. Indirect was ik betrokken bij de actie Wassenaar ( 2 e groep Moordrecht) met het oog op de komst van de facist Suharto toen ook wel beter bekend als de “slager van Jakarta”. Mijn idealen liggen nu meer op de opbouw van de Molukken in het algemeen en het eiland Saparua in het byzonder.

Bkdp. maar Indonesie is toch steeds een facistisch land of zie ik het verkeerd?

G . als het gaat om de mensenrechten is het huidige regiem in Jakarta nog steeds even fascistisch als de voorgaande. Denk maar aan de rechten van de Papua's, Ambonezen en andere bevolkingsgroepen die schreeuwen om recht en vrijheid. Ook culturele, sociale, maatschappelijke en religieuze onderdrukking van diverse bevolkingsgroepen door de centrale Indonesische overheid (lees: Javaaanse) maakt dat ze zich zelf als tweederangs burgers beschouwen. Het duidelijkst merk ik als ik in de weken vooraf gaande aan de proclamatiedag (25 e april) van de RMS op het eiland Saparua zit, dan werd en word mijn huis scherp in de gaten gehouden door politie en militairen. Voor een Ambonees uit Nederland is het verstandig om in die periode niet naar de Midden Molukken te gaan voor een familie bezoek. Gelukkig is het recht van meningsuiting geleidelijk aan het verbeteren. Maar openlijk praten over je politieke ( lees: RMS) idealen kun je beter nog binnen kamers houden.

Bkdp. op dit moment is Susilo Bambang Yudoyono (SBY), een democraat als president van Indonesie denkt u dat het zelfbeschikkingsrecht van diverse bevolkingsgroepen in de toekomst een realiteit wordt?

G . ik geef hem, SBY het voordeel van de twijfel. Hij zegt dat hij een “democraat” is maar dat is hij pas van de laatste jaar voor zijn verkiezing tot president van Indonesie. Ook aan zijn handen kleeft bloed van onschuldige Ambonezen van zowel Christenen en Islamieten op de Molukken. Deze slachtoffers werden afgeslacht tijdens het “ religieuze ” conflict in de periode 1999 – 2003. Was hij toen ook niet mede verantwoordelijk, als een van de vele actieve generaals van het Indonesische leger? Was hij ook toen niet diegene die groen licht gaf voor het verschepen van militairen (Islamieten) vanuit Java om onschuldig burgers te vermoorden. Ging hij niet naar zijn leraar, president Bush (Amerika) om lessen te krijgen over de Amerikaanse visie over “democratie” en overheersing van andere staten/landen. Ga maar na wat er gebeurt in Irak, Afganistaan en dreigen met inmenging in binnenlandse politiek (Noord Korea, China) nota bene van soevereine staten! Al is het maar vanuit het oogpunt van Amerikaanse economische belangen, machtsdenken en de rol van een politieagent die “waakt”, over de wereld.

Het zelfbeschikkingsrecht voor de etnische en culturele bevolkingsgroepen in Indonesie zal zeker wat betreft het centrale regering in Jakarta ( lees: Javaans) beter gezegd de komende jaren niet op de agenda geplaatst worden. Daarvoor heeft Indonesie (lees: Java) de bodem rijke gebieden en vis rijke zeeen van de “provincies “ hard nodig. Java heeft alleen maar rijstvelden en de know how. En zeker niet op de laatste plaats het exporteren van corrupte Javaanse ambtenaren naar locale, regionale en “provinciale” overheden. Ambtenaren die besmet zijn met de Javaanse variant van de Aziatische virus Corruptie a la Java!.

Bkdp. u bent nog steeds niet verandert, kan dat als u in Indonesie woont?

G. vanuit etische, etnische, principiele, morele en religieuze oogpunt, maakt het niet uit waar je ook woont, werkt en leeft. Of je nou in Afrika, Latijns Amerika of Azie woont. Tegen onrecht moet je altijd blijven verzetten, dus vooral niet bij de “zwijgende” meerderheid horen.

Bkdp. wat doet u zoal op Saparua?

G . ik heb mijn vaste activiteiten.

Bkdp. zoals?

G. om hier een antwoordt op te geven moet ik terug gaan in de tijd. Samen met een aantal vrienden op Saparua hebben wij Saparua Project Development (SPD) in negentien vijf en negentig opgericht. Doelstelling van de SPD is om de kleine kruidnagelboeren en de kleine vissers kansen te geven om met kleine financiele budget een nieuw bestaan op te bouwen. In negentien zes en negentig hebben wij, Stichting Honimoa (SH) opgericht. Wij werken nog steeds samen onze zuster organisatie in Nederland, Stichting Waehenahia (SW), te Groningen). Twee containers met hulpgoederen (1999 en 2001) werd door SW naar Saparua verscheept.. De eerste container kwam toen nog in de haven van Ambon (Jos Sudarso) aan. De eerste hulpgoederen werd voor een gedeelte door de zogenaamde Jihad strijders geplunderd. Verder hadden wij in 2003 een educatieve centrum, Honimoa Education Centre (HEC) opgericht, waar kansarme scholieren, computercursussen tegen zeer lage inschrijfgeld mee kunnen doen. Helaas was de bestuurders van SH geinfecteerd met de o zo bekende Aziatische virus “ Corruptie a la Java”.

Door de corrupte mentaliteit/instelling van de bestuurders van het HEC , nota bene onze eigen mensen (lees: Saparuanezen) is het mis gegaan. In Ambon, Saparua kun je bijna niemand vertrouwen. Ik denk dat velen onder u die een paar keer op familie bezoek waren geweest ,die mening met mij kan delen. Mijn ervaring op Saparua gebied om mij te vertellen dat zelf een dominee waarmee ik mee samen werk zo corrupt is. Zij die nota bene elke zondag vanuit de preekstoel ons oproept om God te vrezen en dus Zijn geboden niet te overtreden, handelt in de praktijk anders. Als de “ herder ” al zo'n voorbeeld geeft, wat gebeurt er dan met de schapen? Ik moet nog een “ vriend, familielid, pela of gandong tegen komen die imuun is voor de zeer gevaarlijke en besmette virus. Soms denk ik als ik daar ben, dat zelf ik mijn eigen schaduw niet kan vertrouwen!

Bkdp. wat doet u op dit moment in Nederland?

G. voor de Stichting Honimoa (SH) op Saparua en in samenwerking met de Stichting Waehenahia (Groningen) zijn we bezig met fondswerving. Op Saparua is SH benadert door de pinkstergemeente van Saparua om te helpen bij het realiseren van een weeshuis voor 50 kinderen zowel jongens als meisjes, bijbelstudie centrum en een tehuis voor bejaarde predikanten. Het grond is er al, nu nog het geld voor het realiseren van de genoemde projecten. Dus mocht er mensen zijn die onze activiteiten, daar op het eiland willen steunen, dan zijn ze van harte welkom.Neem contact op met Stichting Waehenahia in Groningen. Voor informatie zie de site http://members.home.nl/waehenahia. Verder ben ik nog bezig met schrijven.

Bkdp. komt er binnenkort een nieuwe boek van u?

G. ik ben er druk mee bezig. Ik stel me zelf geen deadline, ik ben geen broodschrijver. Immers al de opbrengsten van mijn boeken gaan via Stichting Waehenahia naar Saparua.

Bkdp. ik heb uw recente boeken gelezen u schrijft op z'n Ambons in tegenstelling tot de meeste schrijvers/schrijfsters van Ambonse komaf in Nederland. Waarom doet u dat?

G . ik schrijf bewust op z'n Ambons zoals het op de Molukken gesproken en geschreven wordt. De andere schrijvers/sters kiezen voor een grotere bereik van het lezers publiek in Nederland en doen dit in het Nederlands of het “Moluks” maleis. In alle bescheidenheid zeg ik je, dat ik probeer voor zover het in mijn vermogen lig, om het Ambons culturele erfgoed ( lees: taal) te behoeden van het uitsterven.

Bkdp. uw dwingt mij tijdens het lezen om bewuster met onze taal om te gaan. Maar dit ervaar ik als positief. Want “ aku, kuwee ” kennen ze daar op de Molukken niet!

G. ik ben blij dat je dit positief ervaart en terecht wat je zegt op Molukken wordt Ambons gesproken. Dus wij Ambonezen in Nederland moeten bewuster worden van onze geschiedenis, taal en cultuur. Jammer genoeg kennen we nog steeds geen schrijf en lees cultuur onder tweede als ook de derde generatie Ambonezen. We zijn gewend om te luisteren en te praten. Hierin zou de nodige verandering moeten komen.

Bkdp. u hebt ook liederen geschreven?

G. begin tachtiger jaren van het vorige eeuw schreef ik strijdliederen tegen het dictatoriale en fascistisch regiem van ex-generaal Suharto cs. Deze liederen schreef ik voor het koor Bintang Merah uit Assen. Deze koor is gelieerd aan het MSK (Moluks Scholing Kollektief) en zong op manifestaties zoals de anti apartheid. In Nederland had je onder de Ambonezen toen, twee linkse/progressieve organisaties dat waren Pemuda 20 mai (Zeeland) en MSK (Assen). Een van de voormannen van het MSK, is nu de in opspraak geraakte senator van Groen Links in de eerste kamer, Sam Pormes.

Ik schreef de liederen en oom Abo Takarbessy (Alphen a/d Rijn) was de arrangeur.

Bkdp. hoeveel boeken hebt u in totaal geschreven ?

G. acht boeken.

Bkdp. mijn laatste vraag, wat vindt u van de PABAN ?

G. ik kan daar een boek over schrijven maar laat ik me beperken tot wat ik vind over het huidige bestuur. Ik weet niet of de zienswijze van het huidige bestuur van de PABAN net zo als de voorgaande besturen is, met betrekking tot de hulp naar Ullath. Voorheen was het vanzelfsprekend dat de hulp alleen maar gericht is aan de kerk en bij rampen. Ik hoor dat het huidige bestuur uit overwegend mensen van de tweede generatie bestaan. Ik mag hopen en aannemen dat ze een vooruitstrevende zienswijze hebben. Mocht het niet zo zijn dan vind ik dat primair de taak van hun is om te zorgen dat er een frisse wind waait door de hele organisatie en met name het denken over overlevingsstrategien naar Ullath toe. Dit zal eerst binnen het bestuur moeten gebeuren en later naar de Ullathnezen in Nederland. Ze zullen de doelstelling van de PABAN moeten verruimen of naast de bestaande doelstelling ook een project gaan starten binnen het koepel van de PABAN of autonoom, die zich bezig gaat houden met het investeren in harde sectoren, dus in economische kleinschalige projecten. Wat mij betreft is dit een van de vele overlevingsstrategien. Dit moet gebeuren in overleg met het dorpsbestuur in Ullath zelf. Zij kennen de situatie beter dan wij Amlanders ( Am bonezen uit Hol lan d).

Zo maakt je dat de mensen daar niet afhankelijk worden van de vele organisaties als de PABAN en selfsupporting worden. Hun jaarlijkse kruitnagel oogst is niet voldoende om in hun dagelijkse economische behoeften te voorzien en het laten doorstuderen van hun kinderen op de universiteit. In Ullath kunnen ze bijvoorbeeld het maximale uithalen van de Majang palmboom ( majang suiker en sopi). Suiker en sopi (lees; het vocht van de Majangboom wordt opgevangen, in een kalebas en wordt vervolgens op een zeer efficiente en eenvoudige manier gedestilleerd tot sopi) zijn twee belangrijkste en potentiele export artikelen voor Ullath. Het afzet gebied zal wellicht op de locale markten van Saparua, winkels en vervolgens op provinciaal niveau moeten gebeuren en in een latere stadium binnen Indonesie cq. Nederland. Op dit moment wordt de majang suiker alleen op de dagelijkse markten van Ouw, Ullath en op de markt van Saparua verkocht. En de kleine tussenhandelaren (Papalele) die brengen het naar Ambon.

Wellicht heb ik als penonton/toeschouwer makkelijk praten! Wie weet ………….